به گزارش مفدا شهرکرد، همه‌ ما از فوبیاها یا هراس‌های بسیار معمول، مانند ترس از ارتفاع یا عنکبوت‌ شنیده‌ایم؛ اما فوبیاهای عجیبی هم هستند که کمتری از آن‌ها باخبریم. فوبیا (Phobia) ترس شدید و پایداری است که زندگی عادی فرد را کاملا مختل می‌کند. ترس از ارتفاع یا عنکبوت‌ یا قرارگرفتن در مکانی تنگ و باریک از فوبیاهای رایج در بین مردم محسوب می‌شوند. ترس از زیرنظربودن یا وحشت ازدست‌دادن فرصت‌های استفاده از فناوری، فوبیاهایی منطقی هستند که با پیشرفت تکنولوژی و به‌صورت ناخودآگاه ایجاد می‌شوند.

با وجود تمام جذابیت‌هایی که اینترنت برایمان به‌وجود آورده است؛ از تماشای گیف‌ها و عکس‌های بامزه‌ی سگ‌وگربه گرفته تا خواندن توییت‌های خنده‌دار در شبکه‌های اجتماعی، استفاده از تکنولوژی ممکن است آزاردهنده نیز باشد.

بسیاری از ما از زمانی که در پلتفرم‌های اجتماعی به‌هدر می‌دهیم، ناراضی هستیم یا با دریافت تعداد زیادی ایمیل‌ کلافه می‌شویم یا با اخباری که هر روزه درباره‌ی عملکرد نامناسب شرکت‌های فناوری منتشر می‌شود، افسرده و ناراحت می‌شویم.

دراین‌میان، ممکن است برخی افراد بیشتر از دیگران آسیب ببینند و ترس از چیره‌شدن فناوری بر زندگی، آن‌قدر برایشان پررنگ شود که دیگر نتوانند به‌راحتی زندگی کنند و حتی ممکن است بدون آنکه نام فوبیایی را بدانند، دچارش شوند. درادامه چند نمونه فوبیای منطقی را معرفی می‌کنیم که با پیشرفت تکنولوژی به‌وجود آمده‌اند.

نوموفوبیا (بی‌گوشی‌هراسی یا ترس از بی‌موبایلی)

نوموفوبیا به‌معنی ترس از جدایی از گوشی یا هراس از دردسترس‌نبودن آن یا ترس از تمام‌شدن باتری گوشی است. بعد از همه‌گیری استفاده از گوشی‌ها و شبکه‌های اجتماعی و استفاده‌ی مردم از این پلتفرم‌ها، اغلب مردم زمانی که به گوشی‌های خود دسترسی نداشتند، احساس نگرانی می‌کردند. در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷)، مؤسسه‌ی تحقیقاتی YouGov اولین‌بار این عارضه را نوموفوبیا (NOMOPHOBIA: NO MObile PHone PhoBIA) نامید.

در آن زمان، اداره‌ی پست بریتانیا به‌کمک این مؤسسه تحقیقی روی ۲،۱۶۳ کاربر گوشی هوشمند در سرتاسر آن منطقه انجام داد تا میزان وابستگی آنان به گوشی‌های هوشمند را بسنجد. طبق نتایج به‌دست‌آمده از این تحقیق، ۵۳ درصد از این افراد هنگامی که تنها برای مدت کوتاهی به گوشی‌ خود دسترسی نداشتند، عصبی و مضطرب می‌شدند.

بعد از این نظرسنجی، مطالعات بسیاری درباره‌ی عارضه‌ی یادشده انجام شد که همگی حاکی از ارتباط مستقیم این فوبیا با مسائلی مانند افسردگی مزمن و اختلالات خواب و اعتمادبه‌نفس کم بودند. بسیاری از جوانان با گوشی خود به حمام می‌روند و نوجوانان بسیاری نیز اعلام کرده‌اند که ترجیح می‌دهند انگشت کوچک خود را از دست دهند تا بدون گوشی بمانند. ترس از آنتن‌ندادن خط موبایل یا ترس از تمام‌شدن شارژ گوشی یا ترس از گم‌کردن آن جنبه‌های دیگری از نوموفوبیا به‌شمار می‌روند

اسکوپوفوبیا (ترس از زل‌زدن)

اسکوپوفوبیا (Scopophobia) یا اسکوپتوفوبیا (scoptophobia) یا اُفتالموفوبیا (ophthalmophobia) اختلالی است که در آن، فرد با دیده‌شدن در جمع یا زل‌زدن دیگران به او، مضطرب می‌شود.

در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷)، مجله‌ای هندی نتیجه‌ی مطالعه‌ی موردی خود درباره‌ی اسکوپوفوبیا را منتشر کرد. این مطالعه ماجرای زنی ۵۴ ساله را بیان می‌کرد که وسواس فکری و نگرانی‌اش درباره‌ی حفظ حریم خصوصی دیجیتالی‌، او را به‌شدت آشفته کرده بود. این شخص بعد از خواندن گزارش‌هایی درباره‌ی اقدامات هکرها و فاش‌شدن اطلاعات شخصی افراد، سراسیمه و پریشان به دکتر مراجعه و نگرانی عمیقش را بابت امنیت خود مطرح کرد.

با اینکه چنین ترسی در همه‌ی افراد وجود دارد و کاملا رایج است، اسکوپوفوبیا باعث ازهم‌پاشیده‌شدن زندگی این زن ۵۴ سال شد. او از بازکردن اینباکس و بررسی ایمیل‌هایش هراس داشت و به‌خاطر ترس از انجام فرایندهای آنلاین بانکی، دیگر نمی‌توانست صورت‌حساب‌هایش را آنلاین پرداخت کند.

رادیوفوبیا ( ترس از پرتوهای هسته‌ای و امواج یونیزان)

رادیوفوبیا (Radiophobia) ترس مبالغه‌آمیز از قرارگرفتن درمعرض امواج الکترومغناطیس و تأثیرپذیری منفی از آن‌ها است. باتوجه‌به اینکه مقادیر زیادی اشعه برای سلامتی مضر و حتی کشنده است، قرارگرفتن درمعرض این تشعشعات می‌تواند ترس فراوانی در انسان ایجاد کند. با شروع پاندمی کرونا، بسیاری از مردم تئوری‌های بی‌اساسی درباره‌ی ارتباط فناوری ۵G با سرطان و کرونا مطرح کردند؛ اما این فوبیا و ترس از امواج رادیویی و تشعشعات به ده‌ها سال قبل برمی‌گردد.

نوشته؛ محمد نظریان دبیر سرویس علمی و آموزشی مفدا